Jerzy Kijewski
Nieznana Epoka
Kiedy Księżyc był blisko Ziemi: 2700–2200 BC ● Okres wielkiej architektury skalnej: 2700
–2500 BCŚwiatowy okres zniszczeń: 2500
–2400 BC ● Potop: 2400 BC ● Okres żelaza i betonu: 2400–2200 BCUpadek wielkiej światowej cywilizacji: 2200 BC
Celty – narzędzia do obróbki kamienia
Spis treści: Duże celty kamienne ● Celty kamienne, miedziane i brązowe ● Obróbka miękkiego granitu celtami ● Największe celty kamienne
Neolityczne celty (ang.: celt), do obróbki miękkich wówczas skał, wykonywane były na ogół z twardych kamieni (nefryt, granit, bazalt, kwarc, hematyt, ryolit, obsydian, doleryt, dioryt), zaś później z miedzi i brązu. Narzędzia te są niemal identyczne na całym świecie, co wzmacnia przypuszczenie, że pochodzą z tego samego okresu. Można przyjąć, że epoka kamienia gładzonego, neolit – zaczęła się wraz z pojawieniem się pierwszych naczyń z twardych skał, czyli ok. 3200 lat p.n.e., i trwała do 2200 p.n.e. Narzędzia krzemienne, z wydrążonymi otworami, można było wykonywać tylko w epoce miękkich skał, czyli ok. 3200–2300 p.n.e. Twardość krzemienia jest podobna do twardości granitu i wynosi 7 stopni w skali twardości Mohsa. A więc epoka miękkich skał – pokrywałaby się dokładnie z neolitem.
Celty rzadko noszą ślady zużycia, co może wskazywać na to, że skała obrabiana celtami (miększa), była niejako „wypalana”. W epoce miękkich skał, prawdopodobnie samo dotykanie celtem skały obrabianej, powodowało obróbkę tej drugiej. Następowało wówczas duże iskrzenie, wywołujące przyjemne efekty. Towarzyszyły temu duże ubytki skały obrabianej. W okresie zniszczeń, ok. 2500–2400 BC, dotknięcie celtem kamienia obrabianego, powodowało jeszcze większe iskrzenie i charakterystyczną, niejako „wypalaną” teksturę skały obrabianej. Przypuszczenie o dużym iskrzeniu podczas obróbki kamienia, w epoce miękkich skał, wydaje się zasadne, ponieważ wewnątrz piramid wykonywano hieroglify i pracowano tak, jakby korzystano z jakiegoś oświetlenia. Niezliczone tunele drążone głęboko w skałach na całym świecie, także wskazują na korzystanie z jakiegoś oświetlenia.
Duże celty kamienne
Narzędzia kamienne epoki miękkich skał – do niwelowania, zgrubnego rzeźbienia i skrobania skał były stosunkowo duże.
2.
3.
1. 2. Monastyr Na’akuto La’ab, Etiopia. Około 7 km od Lalibeli. Dwa duże granitowe celty, służące do obróbki skał, podwieszone na łańcuchach.
Creative Commons Autor: A. Davey 3). Burren, Irlandia. „Poćwiartowany” teren wapiennej skały dużym celtem tkwiącym pionowo w szczelinie. Okres zniszczeń. Tego rodzaju „kamieniarską pracę” wykonywano najwidoczniej dla zabawy. Creative Commons Autor: Rambling Traveler
4.
5.
4). 5). Muzeum Coricancha, Cusco, Peru. Kamienne celty–
rylce do obróbki skał. Creative Commons Autor: mdverde
Celty kamienne, miedziane i brązowe
1.
2.
3.
5.
1). Celty, prawdopodobnie jadeitowe lub nefrytowe, znalezione w Meksyku, używane do obróbki kamienia. Neolit (ok. 2500 lat p.n.e.). Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork. Olmec celts from the Metropolitan Museum of Art, New York. Creative Commons
Autor: Madman2001 2). Muzeum Historii Naturalnej w Waszyngtonie. Neolityczne celty znalezione we Francji. Creative Commons Autor: unforth 3). Celty kamienne, rylce do obróbki kamienia. Neolit. Nie są to siekiery lecz rylce trzymane w dłoni. Aby siekiera kamienna była funkcjonalna, musi być odpowiednio ciężka, zaś celty były często kilkucentymetrowej długości, a więc nie nadawały się na siekiery. Wiele celtów posiada wyżłobienia na zamocowanie sznurka, zabezpieczającego narzędzie przed zgubieniem. 4. Olynthus, Macedonia. Kamienne celty do obróbki miękkich skał. 5). Niewłaściwe wyobrażenia o używaniu neolitycznych celtów, jako siekierach na trzonku.
1.
2.
3.
4.
1. Celty kamienne znalezione w Teotihuacan w Meksyku. National Museum of Anthropology. Miasto Meksyk.
Creative Commons Autor: Jami Dwyer 2. Vancouver, Kanada. Neolityczne celty nefrytowe znalezione w okolicach Vancouver. Simon Fraser University Museum of Archaeology and Ethnology. Zamieszczony napis informuje, że są to toporki, siekiery. 3. Arzon, Bretania. Francja. 3000 p.n.e. Celty kamienne (15–28 cm). Muzeum Saint Germain en Laye, Francja. Author: Pline 4. Egipt. Krzemienny grot oszczepu, krzemienny nóź, i na trzeciej pozycji – kamienny celt. Predynastyczna kultura Gerzean (Naqada II). Petrie Museum.
1.
2.
3.
1. Tairona, Magdalena, Kolumbia. Celt wykonany z nefrytu. The Field Museum, Chicago. Uważa się, ze celt pochodzi z okresu 1550–1600 n.e. Autor: Madman 2. Muzeum Larco, Lima, Peru. Celty miedziane lub brązowe. Creative Commons Autor: _e.t 3. Celt brązowy. Metropolitan Museum of Art, New York. Creative Commons Autor: unforth
1.
2.
3.
4.
5.
6.
1. British Museum. Anglia. Celt miedziany z Egiptu, narzędzie do obróbki kamienia. I dynastia. Autor: Bodsword Celty miedziane i brązowe nigdy nie służyły jako siekiery, ponieważ każda siekiera krzemienna jest nieporównanie twardsza i przez to znacznie efektywniejsza. 2. Egipt. Petrie Muzeum. Celt miedziany, Stare Państwo, 4 dynastia. Napis w muzeum wyjaśnia, że jest to „siekiera”. 3. Boliwia. Celt miedziany. Metropolitan Museum of Art, New York. Creative Commons Autor: unforth 4. Anglia. Mały celt miedziany. Creative Commons Autor: portableantiquities 5. Mezopotamia lub zachodni Iran. Celt miedziany. Metropolitan Museum of Art, New York. Creative Commons Autor: unforth 6. Centralna Azja (Bactria-Margiana). Celt, stop miedziany. Metropolitan Museum of Art, New York. Creative Commons Autor: unforth
1.
2.
3.
1. Anglia. Mały celt brązowy, narzędzie do obróbki kamienia. Creative Commons Autor: portableantiquities 2. St Erth, Anglia. Celt z brązu, narzędzie do obróbki kamienia. Neolit, epoka brązu. (Bronze Age chisel from St Erth hoard, Cornwall, England). Creative Commons Autor: portableantiquities 3. Peru. Celty brązowe. Metropolitan Museum of Art, New York. Creative Commons Autor: unforth
1. 
2.
3. 
4.
1. 2. Piękny, brązowy celt z Giecza, Polska. Brązowy celt z neolitu (ok. 2700–2500 lat p.n.e.), używany do rzeźbienia detali w kamieniu.
Celt został odkryty w 1999 roku na cmentarzysku z 2. połowy XI wieku, znajdującym się w pobliżu grodu w Gieczu. Główka rylca wykonana jest w kształcie dłoni trzymającej płytkę. Odgranicza ją pas ornamentu w kształcie plecionki, tworzący swoisty mankiet. Długość: 11 cm; dł. główki z mankietem 2,7 cm. Muzeum w Gieczu. 3. Transylwania, Rumunia. 2007. Celty z brązu do obróbki kamienia. Autor: CristianChirita. 4. Celt brązowy, z lewej strony, znaleziony w Irlandii. The British Museum. Napis w muzeum informuje, że jest to siekiera z brązu, ok. 1700–1500 p.n.e. Creative Commons Autor: unforth
● Egipt–Mezopotamia. Celty brązowe. Uważa się, że są to chirurgiczne noże, pochodzące z okresu 600–200 p.n.e. Chirurgiczne noże z brązu wydają się wielce wątpliwe, ponieważ odłupek krzemienny, ostry jak żyletka, jest o niebo efektywniejszy od miękkiego bązu. ● Kultura Huaxteca Veracruz, Meksyk. Celty brązowe. Uważa się, że pochodzą z 1200–1521 r. n.e.
Skala wzorcowa Mohs’a:
1 talk, 2 gips, 3 kalcyt, 4 fluoryt, 5 apatyt, 6 ortoklaz, 7 kwarc, 8 topaz, 9 korund, 10 diament
|
TWARDOŚĆ W SKALI MOHS’A (wykonanie autora) |
|
|
Marmur |
3 – 3,5 |
|
Miedź kuta |
3,25 – 3,75 |
|
Brąz |
3,5 (początek IV dynastia faraonów) |
|
Skały wapienne |
3 – 4 |
|
Dolomity |
3,5 – 4 (na ogół twardsze od wapieni) |
|
Gwóźdź żelazny |
4 – 5 |
|
Obsydian |
5,5 surowiec do wyrobu narzędzi w neolicie |
|
Sjenit |
6 |
|
Czarny granit (gabro) |
6,5 |
|
Szklo |
6 – 7 |
|
Dioryt |
6,5 – 7 |
|
Scyzoryk |
6 – 6,5 |
|
Stal narzędziowa, utwardzana |
6,5 |
|
Bazalt |
6,5 |
|
Nefryt |
6 – 6,5 surowiec do wyrobu narzędzi w neolicie |
|
Piaskowiec |
6,5 – 7 |
|
Andezyt |
7 |
|
Jadeit |
7 |
|
Jaspis |
7 – surowiec do wyrobu narzędzi w neolicie |
|
Krzemień |
7 – surowiec do wyrobu narzędzi w neolicie |
|
Granit |
7 |
|
Kwarcyt, hematyt, ryolit |
6 – 8 surowiec do wyrobu narzędzi w neolicie |
|
Doleryt |
7 – 8 surowiec do wyrobu narzędzi w neolicie |
|
Beryl |
7,5 - 8 |
* * *
